خازن راه انداز یک جزء الکتریکی است که در موتورهای تک فاز مانند موتور پنکه یافت می شود. وظیفه اصلی این قطعه ایجاد قدرت اولیه لازم برای راه اندازی موتور است. اگر خازن خراب شود، موتور قدرت کافی برای راه اندازی را دریافت نمی کند و در نتیجه پنکه به طور کامل روشن نمی شود.
- برای رفع مشکل با استفاده از مولتی متر، ظرفیت و عملکرد خازن را تست کنید.
- اگر ظرفیت خازن از مقدار مشخص شده روی بدنه آن کمتر باشد، یا اگر نشتی داشته باشد، باید تعویض شود.
- چنانچه خازن خراب شده است، باید با یک خازن جدید با همان ظرفیت و ولتاژ تعویض شود.
- هنگام تعویض خازن، به نکات ایمنی توجه کنید و از خاموش بودن برق و تخلیه کامل خازن مطمئن شوید.
6. آسیب دیگی بوش ها
بوش ها قطعات استوانه ای شکل کوچکی هستند که در محور پره های پنکه قرار می گیرند و وظیفه آنها ایجاد اصطکاک بین محور و پره ها برای چرخش روان و صحیح آنها می باشد. بوش ها معمولا از جنس پلاستیک، برنج یا فلز هستند و در داخل آنها از بلبرینگ یا یاتاقان استفاده می شود. اگر بوش های پنکه آسیب ببینند، باعث بروز مشکلات مختلفی در عملکرد پنکه می شوند که مهمترین آنها کار نکردن دستگاه است.
- برای رفع مشکل پنکه را خاموش کرده و پره ها را متوقف کنید.
- محور پره ها را با دست بچرخانید. اگر چرخش محور روان و بدون اصطکاک باشد، مشکل از بوش ها نیست.
- سپس بوش ها را بررسی کنید که ساییدگی، خوردگی یا ترک خوردگی در آنها وجود نداشته باشد.
- اگر بوش ها آسیب دیده اند، باید آنها را تعویض کنید. برای تعویض بوش ها، باید پره ها، موتور و سایر قطعات پنکه را جدا کنید.
دلایل نچرخیدن پرههای پنکه چیست؟
انواع پنکه خانگی از نظر قطعات داخلی بسیار شبیه به هم هستند و تنها تفاوت بارزی که پنکهها را از یکدیگر متمایز میکند؛ کنترلی بودن یا نبودن، ابعاد، طراحی و محل قرارگیری آنها است. ازاینرو، خرابی پنکه و نچرخیدن پرهها در انواع پنکه ممکن است به دو دلیل کلی زیر اتفاق بیفتد:
نکته مهم: قبل از آنکه به سراغ راه حل رفع خرابی پنکه برویم باید به این نکته اشاره کنیم که قبل از وارسی داخلی و تعویض قطعات داخلی و بیرونی پنکه، اطمینان حاصل کنید؛ دو شاخه آن در برق نباشد.
1- پنکه روشن نمیشود و پرهها تکان نمیخورند
یکی از اختلالات رایج در تکان نخوردن پرهها، روشن نشدن پنکه است. دلایل زیادی هستند که بروز هر یک از آنها به تنهایی میتواند منجر به روشن نشدن پنکه و تکان نخوردن پرهها شود.موارد زیر را بررسی می کنیم:
اختلال در سیم رابط، دوشاخه برق یا اتصالات برق
قطع بودن برق و خرابی دوشاخه، دلایل روشن نشدن انواع پنکه هستند که به سادگی میتوان آنها را رفع کرد. با فازمتر از وجود برق در پریز مطمئن شوید و در صورت نبود جریان برق در آن پریز، دوشاخه را به پریز دیگری بزنید. گاهاً ممکن است آسیبدیدگی یا سوختن دوشاخه سبب روشن نشدن پنکه شود؛ برای تست دوشاخه نیز باید از اهممتر استفاده کنید. چنانچه با این مسئله روبرو شدید و در تعویض دوشاخه مهارت دارید، میتوانید در منزل اینکار را خودتان انجام دهید. البته خرابی دوشاخه در صورت آشنایی ابتدایی به آسانی و بدون نیاز به دستگاه خاصی، قابل تشخیص است.
اشکال یا خرابی سیم در پنکهها نیز سادهترین اتفاق ممکن است. قبل از آنکه برای عیبیابی به سراغ بررسی قطعات داخلی بروید، پیشنهاد میکنیم سیم رابط برق را وارسی کنید. در اکثر مواقع به دلیل جابهجایی زیاد پنکه ایستاده یا رومیزی، کشیدگی سیم برق دستگاه، تا شدن آنها و فرسودگی سیم رابط اتصال قطع میشود و با رفع کردن این قطعی مشکل روشن نشدن پنکه حل میشود. برای پنکه سقفی و دیواری قطعی سیم و کابل ساختمان کمتر اتفاق میافتد چون سیمها در درون دیوار تعبیه شدهاند. در این مرحله برای عیب یابی پنکه دیواری و سقفی اول سیمهای پشت کلید و سیمهای پشت پنکه را وارسی کنید.
خرابی قطعات داخلی پنکه
اگر از درستی همه موارد گفته شده اطمینان پیدا کردید و هنوز نتوانستید، دلیل روشن نشدن پنکه را پیدا کنید؛ گزینه خرابی قطعات داخلی، فاکتور دیگری است که باید مورد بررسی قرار گیرد. در این شرایط توصیه میشود که از یک متخصص بخواهید که به شما کمک کند. زیرا تمام قطعات پنکه باید باز شود، قطعات و اتصالات داخلی وارسی شود و در صورت خرابی اجزا، چاره کار تعمیر یا تعویض قطعات است.
ختلال در عملکرد ریموت کنترل یا دکمه پنکه
روشن شدن برخی از پنکههای خانگی با ریموت کنترل انجام میشود و ممکن است خالی شدن باتری علت روشن نشدن پنکه باشد. کافی است باتری ریموت کنترل را تعویض کرده و مجدد اقدام به روشن کردن آن کنید. خرابی دکمه روشن و خاموش پنکه نیز مورد دیگری است که باید بررسی شود. خارج شدن اتصال در پشت دکمهها معمولا به دلیل فرسودگی و استفاده زیاد از آن اتفاق میافتد که در نتیجه، دکمه خراب میشود. چنانچه با قطعی در این قسمت مواجه هستید، به ناچار باید صفحه کلید را تعویض کنید.
سوختگی موتور پنکه
یکی از دلایل پرهزینه روشن نشدن پنکه، سوختن موتور آن است. در صورت تایید سوختگی موتور توسط تعمیرکار، تعویض آن صرفه اقتصادی ندارد و بهتر است پنکه دیگری را خریداری کنید.
سوختگی موتور پنکه
یکی از دلایل پرهزینه روشن نشدن پنکه، سوختن موتور آن است. در صورت تایید سوختگی موتور توسط تعمیرکار، تعویض آن صرفه اقتصادی ندارد و بهتر است پنکه دیگری را خریداری کنید.
فرسودگی قطعات پنکه
جدارههای استاتور و هسته فلزی روتور نام دو قطعه داخلی در پنکه است که در فاصله اندکی از یکدیگر قرار دارند. فرسودگی اجزا داخلی موجب میشود که این دو قطعه با هم برخورد کرده و با وجود میدان مغناطیسی ایجاد شده، روتور اجازه حرکت پیدا نکند. در این شرایط، پس از صدای هوم موتور، صدای شدید دیگری به گوش میرسد که به اصلاح میگویند پنکه لنگر انداخته است. تعویض قطعههای داخلی در این مواقع، تنها راه چاره است.
خرابی خازن راهانداز
وقتی خازن راهانداز در پنکه خراب است؛ دقیقا اتفاقی که در هنگام فرسودگی قطعات میافتد، رخ میدهد و فقط دلیل حرکت نکردن روتور در این شرایط متفاوت است. در این مواقع، اختلاف ۹۰ درجه بین دو میدان اصلی و کمکی ایجاد نمیشود؛ درنتیجه روتور، گشتاور لازم را برای حرکت در اختیار ندارد. در این مطلب، کامل درباره علائم خرابی خازن پنکه صحبت کردهایم و با خواندن ادامه مقاله میتوانید مشکلات ناشی از خرابی خازن در پنکه را رفع کنید.
خرابی در قسمت بوشها
که در بالا توضیح داده شد.
خرابی یاتاقانها
اگر موتور کار میکند اما پرهها به خودی خود نمیچرخند؛ تمام جوانب احتیاط را رعایت کنید و با دست خشک پرهها را بچرخانید. اگر پرهها در برابر چرخش با دست مقاومت کردند یا به سختی این کار انجام شد؛ یاتاقانها خراب شدهاند و باید فوراً برای تعویض آنها اقدام کنید.
نیم سوز شدن موتور پنکه
معمولا وقتیکه موتور پنکه روشن شود اما پرهها تکان نخورند، موتور نیمسوز شده است. در این شرایط ولتاژ برق به موتور میرسد اما موتور قدرت چرخاندن پرهها را ندارد. تشخیص سوختگی موتور یا نیمسوز شدن آن نیازمند دانش است و باید از کسانیکه در تعمیر تخصصی پنکه مهارت دارند، کمک بگیرید. چنانچه موتور پنکه نیمسوز شده باشد؛ میتوان قطعات داخلی موتور را تعویض و با هزینه کمتر آن را تعمیر کرد.
1- پایین بودن سرعت چرخش انواع پنکه
مانیکه احساس میکنید سرعت چرخش پرهها کم شده و پنکه به آرامی میچرخد، بایستی خازن را تست کنید.
2- موتور صدای هوم میدهد اما پره پنکه نمی چرخد
زمانیکه پنکه روشن شد ولی پرهها نچرخید، تست خازن اولین اقدامی است که باید انجام دهید. زیرا معمولا علت صدای هوم موتور پنکه و نچرخیدن پرهها، سوختن خازن راه انداز است.
3-پرش فیوز برق بعد از روشن شدن پنکه
وقتیکه خازن معیوب است، مسیری برای عبور جریان برق از موتور به سمت پرهها وجود ندارد و انباشتگی جریان در موتور رخ میدهد. این جریان اضافی شرایط اتصال کوتاه را بهوجود میآورد. در نتیجه، فیوز را تحریک کرده و برق قطع میشود.
4- کار کردن پنکه با سروصدا
خرابی خازن میتواند علت صدا دادن پنکه هنگام چرخش باشد. زمانیکه پنکه با سروصدای زیادی روشن میشود نیز باید خازن راهانداز را تست کنید. چنانچه مشکل از خازن نبود، چک کردن عایقبندی موتور، روغنکاری پرهها و موتور و بررسی بوشها، عوامل دیگری هستند که باید انجام دهید تا سروصدای پنکه قطع شود.
5- داغ شدن موتور پنکه
داغ شدن پنکه زمانی رخ میدهد که مانعی اجازه نمیدهد انرژی از موتور به پرهها برسد و موتور در این شرایط فشار زیادی را متحمل میشود. ازاینرو، معمولا علت داغ شدن موتور پنکه، خازن معیوب یا نیمسوز است. در این شرایط، قبل از آنکه داغ شدن موتور پنکه سبب سوختن آن شود، خازن را تعمیر یا تعویض کنید.
6- چرخش پرههای پنکه با حرکت دست
گفتیم اگر پس از روشن کردن پنکه، صدای هوم از موتور شنیده شد اما پرهها تکان نخوردند، خازن سوخته است. اما دیده شده در برخی از پنکهها، پس از روشن شدن موتور، پرهها زمانی شروع به حرکت میکنند که یک نیروی کمکی از بیرون آنها را بچرخاند. علت کار نکردن پنکه بدون نیروی کمکی چیست؟ در این شرایط ممکن است خازن نیمسوز شده باشد. در نظر داشته باشید که حرکت پرهها با دست سبب خراب شدن یاتاقانها میشود، پس برای جلوگیری از این مشکل هرچه سریعتر خازن را عوض کنید.
راه حل برای عیبهای متداول انواع پنکه
در ادامه به تمام سوالات متداول شما درباره خرابی پنکه پاسخ دادهایم تا خودتان بتوانید روشن نشدن پنکه و همه اختلالات آن را عیبیابی کرده و در صورت داشتن مهارت آن را تعمیر کنید.
1- دلیل حرکت بیش از حد گردنی پنکه چیست؟
حرکت بیش از حد گردنی پنکه به دلیل شکستگی یکی از پرهها اتفاق میافتد و باعث فرسایش دیگر قطعهها میشود. جابهجا شدن وزنه تعادل و فرسودگی قطعات داخلی دو دلیل دیگر این اختلال در پنکهها است. پرهها را از محور جدا کنید و روتور را حرکت دهید. اگر محور جابهجا شد یکی از قطعات داخلی خراب است.
2- دلیل لرزش بیش از اندازه پنکه چیست؟
لرزش بیش از اندازه در پنکهها به معنی عدم تعادل در قطعات و بالانس نبودن پرهها است. مطمئن شوید شکستگی و ترکخوردگی در پرهها اتفاق نیفتاده باشد. در صورت سلامت بودن پرهها و تاب نداشتن آنها، بوش را تعویض کنید.
3- سرعت پنکه زیاد است ولی خنک نمیکند، دلیل باد نداشتن پنکه سقفی چیست؟
نصب پرهها با زاویه نادرست، دلیل این مشکل است. پرهها را طبق دفترچه راهنما داخل جعبه پنکه تنظیم کنید تا این مشکل حل شود. خواندن مقاله نصب پنکه سقفی + راهنمای کامل و کاربردی میتواند به شما در رفع این اختلال کمک کند.
4- چرا پس از روشن کردن پنکه فیوز میپرد؟
سوختگی موتور، خرابی خازن راهانداز یا اتصالی سیمهای داخلی، در برقرسانی به موتور اختلال ایجاد میکند. در نتیجه، فیوز تحریک شده و برای جلوگیری از خطرات برق گرفتگی، فیوز میپرد. تعمیرکار متخصص در سرویس کردن انواع پنکه تنها کسی است که میتواند این مشکل را برطرف کند.
5- چرا پنکه روشن میشود اما گردنی آن به طرفین نمیچرخد؟
چرخدندهها در انتهای گردنی متصل هستند که از روتور دستور میگیرند و میچرخند. اگر پنکه روشن میشود اما گردنی نمیچرخد باید اتصال میله به چرخدنده و اتصال چرخدنده به روتور را بررسی کنید. معمولا شکستگی چرخدنده عامل این اختلال در انواع پنکه است.
6- پنکه صدای زیادی دارد، علت آن چیست؟
این مشکل معمولا در پنکههای ارزان اتفاق میافتد زیرا اجزای تشکیل دهنده آن، کیفیت لازم را ندارند. ممکن است این صدا از چرخش پرهها یا صدایی از داخل موتور باشد. پرهها را روغنکاری کنید، بوش را وارسی کنید و در صورت نیاز آن را تعمیر کنید. از یک متخصص بخواهید موتور را سرویس کند و اگر مشکل حل نشد میتوانید از تعدیلکننده صوتی استفاده کنید.
7- مشکل چرخش کند پنکه چیست؟
پایین بودن ولتاژ برق، خرابی صفحه کلید، قطع شدن یکی از سیمهای داخلی، کیفیت پایین موتور گردان پنکه و نیمسوز شدن موتور دلایل کندی چرخش پنکه است. هر یک را جداگانه بررسی کنید تا عیب را بیابید.
8- چرا پنکه داغ میشود؟
داغ شدن پنکه نیز مانند بالا رفتن دما دیگر لوازم برقی بسیار خطرناک است و باعث میشود موتور دستگاه بسوزد. فرسودگی سیمهای داخلی، ساییدگی اجزا درونی پنکه به یکدیگر، خرابی خازن راهانداز و نیمسوز شدن موتور، موجب داغ شدن پنکه میشود. در این شرایط فوراً پنکه را خاموش کرده و از یک متخصص کمک بگیرید.
9- وقتی کلید استارت پنکه را میزنم بعد از چند دقیقه شروع به چرخیدن میکند، علت چیست؟
احتمال قطعی سیمها در بین مسیر وجود دارد. نیمسوز شدن موتور و فرسودگی قطعات نیز از دلایل این اختلال است. پنکه باید در این شرایط سرویس شود؛ پس بهتر است از تعمیرکار کمک بگیرید تا هنگام سر هم کردن قطعات، تعادل پرهها بهم نخورد.
10- پرههای پنکه فقط با دست کار میکند، مشکل چیست؟
در این شرایط استاتور خراب شده یا خازز راهانداز نیم سوز شده است. باید آن را تعمیر کنید و از حرکت بیش از اندازه پرهها با دست بپرهیزید زیرا این عمل به یاتاقانها آسیب میرسد.
11- علت کار نکردن تایمر در پنکههای تایمردار چیست؟
تایمر پنکه از یک قطعه تمام الکترونیکی تشکیل شده و مواردی همچون نوسانات برق و از بین رفتن کریستالهای تعیین فرکانس موجب از کار افتادن آن میشود. با توجه به اینکه که این قسمت یک قطعه کاملا الکترونیکی است، تا حد امکان از تعمیر خودسرانه آن پرهیز کنید و تعمیر آن را به یک تکنسین حرفهای و کاربلد بسپارید. اما اگر در انجام کارهای فنی به طور نسبی تخصص دارید و تجهیزات موردنیاز نیز در دسترس شما قرار دارد، در قسمت بعد نحوه چک کردن این قطعه از پنکه را بیان کردیم.
12- برای بررسی وضعیت تایمر پنکه چه باید کرد؟
به کمک یک اهممتر میتوانید به سادگی وضعیت تایمر پنکه را بررسی کنید. برای انجام این کار ابتدا باید سیم رابط تایمر را جدا کرده و آن را به اهممتر وصل کنید. سپس میتوانید ارتباط بین سیمها را از طریق حرکت کلید سلکتور و نمایش مقدار عددی ملاحظه کنید. چنانچه اهممتر را خاموش کنید، ارتباط بین سیمها نیز قطع میشود که این مسئله نشان میدهد که کلید تایمر مشکلی ندارد. اما اگر پس از حرکت سلکتور عددی بر روی صفحه اهممتر ظاهر نشود، یعنی کلید تایمر خراب است و باید آن را تعویض کرد.
13- دلیل برعکس چرخیدن پنکه چیست؟ (چرا پنکه برعکس میچرخه؟)
موتور پنکه چپ گرد یا راست گرد میچرخد. معمولا مشکل برعکس چرخیدن پنکه پس از تعویض خازن یا بستن مجدد پنکه رخ میدهد. خازن پنکهها تک فاز هستند و با نصب خازن سه فاز روی پنکه، پنکه برعکس میچرخد. همچنین ممکن است در هنگام بستن قطعات پنکه، اتصال سیمهای ورودی یا خروجی خازن از لحاظ فاز و نول جایهجا شده باشد. برای رفع این مشکل؛ نوع خازن و اتصال سیمها را بررسی کنید.
14- چرا پنکه روشن میشود، پرهها می چرخند اما به چپ و راست حرکت نمی کند؟
گیر کردن یک جسم خارجی در پشت پرهها دلیل حرکت نکردن پنکه به چپ و راست است. پنکه را از برق بکشید، پرهها را از پروانه جدا کنید و پشت آنها را کامل تمیز کنید. پس از اتصال مجدد پرهها حتما به آنها روغن بزنید.
15- علت کم شدن سرعت پنکه رومیزی و دیگر انواع پنکه چیست؟
زمانیکه سرعت پنکه کم میشود باید خازن را تست کنید چون به احتمال 90 درصد خازن نیم سوز شده است. در بخش “علائم خرابی خازن پنکه” درباره تست خازن صحبت کردهایم.
16- علت داغ شدن موتور پنکه چیست؟
خازن معیوب یا نیمسوز شده است. برای اینکه از سوختن موتور پنکه جلوگیری کنید، باید خازن را تعویض کنید.
